© GreenWorld 2021
BIORÓŻNORODNOŚĆ
Bioróżnorodność   to   pojęcie   o   wymiarze   wieloznaczeniowym,   które   do   niedawna,   w   literaturze   było   określane   poprzez wiele   różnych   form   definicji   i   funkcjonowało   jako:   „różnorodność   gatunkowa”,   „bogactwo   gatunkowe   –   florystyczne”   i „równomierność   rozmieszczenia   (równoczesność)   gatunków”.   Obecnie   termin   ten   został   ujednolicony   jednak   nadal jest   pojęciem   na   tyle   złożonym   i   uniwersalnym,   że   obejmuje   wiele   kwestii   związanych   z   ochroną   środowiska   w   zakresie jego poziomów jak i obszarów występowania.

Czym jest bioróżnorodność?

Najprościej   na   to   pytanie   możemy   odpowiedzieć   w   ten   sposób,   że jest    to    rozmaitość    form    życia    wraz    z    całą    ich    zmiennością    na poziomie   genów,   gatunków   i   ekosystemów.   Bioróżnorodność   jest więc   pojęciem   wyrażającym   pełen   dynamizm   żywej,   otaczającej nas przyrody. Terminu     „różnorodność     biologiczna”     użył     po     raz     pierwszy amerykański   biolog   i   działacz   na   rzecz   ochrony   przyrody   Raymond F.    Dasmann    już    w    latach    sześćdziesiątych    ubiegłego    stulecia. Jednak   dopiero   dwadzieścia   lat   później   termin   ten   znalazł   szersze zastosowanie zarówno w nauce, jak i polityce. W    roku    1982    Bruce    A.    Wilcox    sformułował    na    potrzeby    IUCN (Międzynarodowej    Unii    Ochrony    Przyrody)    pierwszą    definicję bioróżnorodności,   zgodnie   z   którą   biologiczna   różnorodność   jest to   rozmaitość   form   życia   na   wszystkich   poziomach   biologicznych układów      (tj.      molekuł,      organizmów,      populacji,      gatunków      i ekosystemów).
„Różnorodność biologiczną musimy chronić po to, aby z niej w zrównoważony  sposób korzystać obecnie oraz w przyszłości…” „Szczyt Ziemi” - Rio de Janeiro- 1992
Następnie   w   roku   1985   termin   „różnorodność biologiczna”      został      skrócony      do      terminu „bioróżnorodność”.   Zmianę   tą   na   okoliczność Krajowego    forum    na    rzecz    bioróżnorodności USA,   które   odbyło   się   w   Waszyngtonie   w   1986 r.      utworzył      Walter      G.      Rosen,      który      był współorganizatorem      konferencji.      Skrótowa forma        została        spopularyzowana        przez entomologa   Edwarda   Osborna   Wilsona   w   1988 r.,    dzięki    udostępnionym    materiałom    z    tego forum    zatytułowanym    “Biodiversity”.    Obecnie pojęcie    „różnorodność    biologiczna”    lub    jego skrótowa             forma             „bioróżnorodność” funkcjonuje zamiennie w literaturze.                                           W   roku   1992   na   konferencji   „Szczyt   Ziemi”,   która   odbyła   się   w   Rio   de   Janeiro   zwrócono   uwagę całego   Świata   na   wiele   zagrożeń,   jakie   powstały   na   Ziemi   w   wyniku   działalności   człowieka.   Jednym   z powstałych   wówczas   dokumentów   jest   „Konwencja   o   różnorodności   biologicznej”,   która   w   swej   treści formułuje bardzo uniwersalne przesłanie mianowicie:  v  ochronę różnorodności biologicznej, v  zrównoważone użytkowanie jej elementów, v  uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści wynikających z wykorzystania zasobów genetycznych.                                                          Tezy   te   wskazują,   że   przy   podejmowaniu   jakichkolwiek   działań   na   rzecz   ochrony   środowiska ważna   jest   zasada   zachowania   całego   bogactwa   przyrodniczego   oraz   zaspokajanie   potrzeb   obecnych   i przyszłych    pokoleń    ludzkich,    przy    jednoczesnym    przestrzeganiu    zasady    dzielenia    się    tymi    zasobami. Ponadto    każde    państwo    ma    suwerenne    prawo    do    korzystania    z    własnych    zasobów    przyrodniczych, zgodnie   z   prowadzoną   polityką,   zawartą   w   krajowej   strategii   różnorodności   biologicznej   i   stosownym programie   działań.   Jednak   działania   te   muszą   być   podejmowane   w   taki   sposób,   aby   zwracały   szczególną uwagą na zachowanie i ochronę bioróżnorodności. Obecnie   funkcjonuje   definicja   przyjęta   przez   Konwencję   o   różnorodności   biologicznej   (Convention   on Biological   Diversity,   w   skrócie   CBD   sporządzona   5   czerwca   1992   roku   na   Szczycie   Ziemi   w   Rio   de   Janeiro), która określa, że bioróżnorodność to:     ,,zróżnicowanie   wszystkich   żywych   organizmów   występujących   na   Ziemi   między   innymi   w   ekosystemach lądowych,   morskich   i   innych   wodnych,   jak   też   w   zespołach   ekologicznych,   których   organizmy   te   są   częścią. Dotyczy to różnorodności wewnątrzgatunkowej i różnorodności na poziomie ekosystemów’’.

Charakterystyka poziomów bioróżnorodności.

Zważywszy,    że    bioróżnorodność    jest    terminem    złożonym,    co    wynika    z    istoty    definicji,    chcąc    dokonać właściwej   jej   analizy,   należy   wziąć   pod   uwagę   zarówno   poziomy   organizacji   przyrody   jak   również   poziomy bioróżnorodności, które dzielimy na:  o   różnorodność biogeograficzną, o   różnorodność krajobrazową, o   różnorodność ekosystemową, o   różnorodność gatunkową, o    różnorodność genetyczną. a.       Różnorodność biogeograficzna – obszarem analizy tego poziomu jest biosfera. W    biosferze    mamy    do    czynienia    zarówno    z    funkcjonowaniem    cykli    biogeochemicznych    napędzanych poprzez   ruchy   skorupy   ziemskiej   wraz   z   dostarczanym   doń   strumieniem   energii   spoza   Ziemi   jak   i   na   skutek działalności    żywych    organizmów.    Różnorodność    biogeograficzna    związana    jest    z    obecnością    takich czynników jak:  o   czynniki klimatyczne: temperatura, wilgotność, nasłonecznienie, opady; o   czynniki geograficzne: szerokość geograficzna, wysokość nad poziomem morza; o   żyzność siedliska: pierwiastki biogenne, rodzaje i własności gleb. b.    Różnorodność    krajobrazowa    –    biorąc    pod    uwagę    biogeoróżnorodność,    która    obejmuje    komponenty przyrody   nieożywionej   to   różnorodność   krajobrazowa   dotyczy   ukształtowania   –   urozmaicenia   krajobrazów rozpatrywanego obszaru. Mamy tutaj do czynienia z takimi elementami jak: o      „Ogół   elementów   przyrodniczych,   w   tym   także   przekształconych   w   wyniku   działalności   człowieka,   a   w szczególności   powierzchnia   ziemi,   kopaliny,   wody,   powietrze,   krajobraz,   klimat   oraz   pozostałe   elementy różnorodności    biologicznej    a    także    wzajemne    oddziaływania    pomiędzy    tymi    elementami”.    (wg    Ustawy Prawo Ochrony Środowiska). o    „Krajobraz    wraz    z    tworami    przyrody    nieożywionej    oraz    naturalnymi    i    przekształconymi    siedliskami przyrodniczymi    z    występującymi    na    nich    roślinami,    zwierzętami    i    grzybami”.    (wg    Ustawy    O    Ochronie Przyrody) o   „Walory   krajobrazowe   -   wartości   ekologiczne,   estetyczne   lub   kulturowe   obszaru   oraz   związane   z   nim rzeźbę   terenu,   twory   i   składniki   przyrody,   ukształtowane   przez   siły   przyrody   lub   działalność   człowieka”.   (wg Ustawy   O   Ochronie   Przyrody).   W   przytoczonych   definicjach   wymienione   są   zarówno   elementy   dotyczące różnorodności    biogeograficznej    jak    te,    które    dotyczą    samego    krajobrazu,    czyli    terenu    –    krajobrazu zagospodarowanego,   zmienionego   i   ukształtowanego   przez   człowieka.   Obecnie   niewiele   zostało   już   na Ziemi   fragmentów   krajobrazu   naturalnego   –   niezmienionego   lub   w   nieznacznym   stopniu   przekształconego przez   człowieka.   Krajobraz   a   wraz   z   nim   cała   naturalna   struktura   ciągle   ulega   przebudowie   i   transformacji   i zastępowana jest obiektami technicznymi z coraz to nowszą infrastrukturą.                            Jednak   ciągłe   antropogeniczne   procesy   przebudowy   krajobrazu   mają   swoją   negatywną   stronę mianowicie    osłabiają    przepływ    materii    i    energii    w    środowisku    jak    i    powodują    znaczne    zubożenie różnorodności biologicznej.    c.   Różnorodność   ekosystemowa   -   ekosystem   jest   złożony   ze   społeczności   organizmów,   ich   środowiska   i wzajemnych   powiązań   między   nimi.   Ekosystemy   są   formowane   w   wielu   różnych   skalach,   od   miejsc   w   skali mikro   do   całej   biosfery.   Las   stanowi   ekosystem,   podobnie   jak   pień   martwego   drzewa,   rzeka,   staw,   góra, morze    i    cała    planeta.    Stąd    pod    względem    wielkości    ekosystemy    dzieli    się    na    mikroekosystemy    (pień martwego   drzewa),   mezoekosystemy   (łąka,   las),   makroekosystemy   (ocean,   ląd).   Te   obszary,   na   których spotyka się wiele ekosystemów posiadają bogatą różnorodność biologiczną. d.   Różnorodność   gatunkowa   –   w   każdym   ekosystemie   występują   określone   gatunki   organizmów,   które   w wyniku   ewolucji   zaadoptowały   się   w   nim   i   posiadają   indywidualne   cechy.   Jednak   aby   tak   się   stało   muszą   być spełnione   odpowiednie   warunki   klimatyczne,   które   charakteryzują   się   indywidualnymi   parametrami   jak   np. zakres   temperatur,   dostępność   żywności   i   światła.   Pozwala   to   stworzyć   swoistą   niszę   a   zarazem   umożliwić gatunkowi    jego    rozmnażanie    się    i    utrzymywać    populację    na    właściwym    poziomie.    Gatunki,    żyjąc    w ekosystemie,   wchodzą   w   interakcje   z   otaczającym   je   środowiskiem.   W   najszerszym   pojęciu   różnorodność gatunkowa    powinna    uwzględniać:    bogactwo    gatunkowe,    równomierność    występowania    gatunków    i    ich ekologię. e.   Różnorodność   genetyczna   -   każdy   przedstawiciel   dowolnego   gatunku   posiada   geny   będące   źródłem   jego cech    indywidualnych    -    szczególnych.    W    przypadku    ludzi,    na    przykład,    znaczna    różnorodność    twarzy odzwierciedla     specyfikę     genetyczną     każdej     osoby.     Termin     ten     obejmuje     również     różne     populacje pojedynczego   gatunku,   jak   na   przykład   tysiące   ras   psów   czy   różnorodną   gamę   róż.   Istnieje   również   zjawisko zwane   mutacją.   Objawia   się   ono   określonymi   zmianami   w   zapisie   kodu   genetycznego.   Zmiany   mutagenne najczęściej    zachodzą    przypadkowo    i    prowadzą    do    zmiany    struktury    i    funkcjonowania    organizmu.    Taka jednostka   najczęściej   nie   jest   w   stanie   prawidłowo   się   rozwinąć   bądź   ginie   w   krótkim   okresie.   Jednak   istnieją formy, gdzie mutacja taka powoduje skutki pozytywne i jest ona zjawiskiem pożądanym.

Zagrożenia dla bioróżnorodności.

„Bioróżnorodność na świecie zanika w zastraszającym tempie. Kasujemy zawartość

twardego dysku natury, nie wiedząc, jakie dane przechowuje.”Stavros Dimas,

Komisarz UE ds. Środowiska

                                                      Szacuje   się,   że   na   Ziemi   żyje   od   10   do   30   mln gatunków.    Według    niektórych    źródeł    liczba    ta    może dochodzić    nawet    do    100    mln.    Sądzi    się,    że    wiele gatunków    nie    zostało    jeszcze    odkrytych    szczególnie tych         występujących         w         nieznanych         dotąd ekosystemach.                                                    Według   badań,   dziennie   znika   z   powierzchni Ziemi   od   15   do   25   gatunków   zwierząt   i   roślin.   Rocznie znika    ok.    7000    gatunków    łącznie    z    tymi,    których jeszcze   nie   zdążyliśmy   odkryć   ani   opisać.   Szacuje   się, że   w   ciągu   40   lat,   licząc   od   1970   do   2010   roku,   liczba zwierząt   kręgowych,   ryb,   gadów   i   płazów   zmniejszyła się   o   52%.   Jest   to   średnia   wartość   dla   całej   Ziemi.   W naszych   szerokościach   geograficznych   liczebność   zwierząt   zmalała   o   36%,   w   strefie   równikowej   o   56%. Największe   wymieranie   występuje   w   Ameryce   Południowej.   Liczebność   monitorowanych   gatunków   zmalała tam    o    86%.    Powodem    tego    stanu    jest    nagminna,    wręcz    rabunkowa    wycinka    drzew    i    wypalania    lasów deszczowych   zaś   tereny   poleśne   są   przekształcane   w   zupełnie   inne   niż   pierwotnie   ekosystemy   na   przykład w pastwiska.  Dlaczego tak się dzieje?    Pomimo   procesowi   ewolucji,   który   towarzyszy   nam   od   momentu   powstania   Ziemi   przyroda   sama   usiłuje regulować   swoje   istnienie.   Jednak   mimo   wszystko   proces   zanikania   gatunków   cały   czas   trwa   i   jak   widać coraz     bardziej     nabiera     rozpędu.     Jest     to     związane     zarówno     z     naturalnym     jak     i     coraz     częściej antropogenicznym oddziaływaniem na środowisko.

Co zatem zagraża bioróżnorodności?

   Zdaniem   badaczy,   bioróżnorodności   zagraża   o   wiele   bardziej   działalność   człowieka   niż   zmiany   klimatu. Udowodniono     to     poprzez     analizę     8688     gatunków     zagrożonych     bądź     będących     blisko     zagrożenia wyginięciem    i    występujących    w    czerwonej    księdze    prowadzonej    przez    Międzynarodową    Unię    Ochrony Przyrody   (IUCN).   W   wyniku   badań   wyodrębniono   przyczyny   wymierania   zwierząt   i   roślin   oraz   pogrupowano je według gatunków (wg „NATURE” – sierpień 2016).    1.   Zagrożeniem   dla   największej   liczby   gatunków   jest   nadmierna   eksploatacja   środowiska   naturalnego   przez człowieka   -   głównie   chodzi   o   nieuzasadniony   obszarowo   wyrąb   lasów,   ale   także   o   polowania   czy   nagminne wydawanie zgód na ich przeprowadzanie bez stosownej analizy oraz połowy.  Na dalszych miejscach znalazło się    2.   Rolnictwo   będące   przyczyną   eliminacji   siedlisk   licznych   gatunków.   Czynnikami   wywołującymi   degradację walorów     przyrodniczych,     powodujących     zubożenie     różnorodności     biologicznej     wskutek     działalności rolniczej są m.in.:  o   urbanizacja i fragmentaryzacja terenu powodująca izolację populacji dziko żyjących gatunków; o         osuszanie   mokradeł   (torfowisk,   cieków   wodnych,   podmokłych   łąk),   połączone   z   niszczeniem   naturalnej szaty roślinnej; o         zmniejszanie   retencji   wodnej   dolin   i   przyspieszanie   tempa   odpływu   wód   powierzchniowych,   połączone   z pogłębianiem koryt oraz wycinaniem zadrzewień i zakrzewień nadrzecznych; o         wprowadzenie   wielkopowierzchniowych   monokultur   gatunków   hodowlanych   na   potrzeby   intensywnej produkcji rolnej; o         zanieczyszczenia   i   zatrucia   gleby   i   wód   na   skutek   chemizacji   rolnictwa   i   nadmiernego   zużycia   nawozów sztucznych, herbicydów i pestycydów; 3.Urbanizacja   -   Nadmierna   urbanizacja   i   uprzemysłowienie   powodują   wzrost   zanieczyszczeń   powietrza, właściwości   radiacyjnych   obszaru   zurbanizowanego,   warunków   termiczno-wilgotnościowych,   cyrkulacji   oraz opadów   atmosferycznych.   Ponadto   urbanizacja   ma   duży   wpływ   na   emisję   do   atmosfery   sztucznego   ciepła wskutek    ogrzewania    domów    zimą,    działania    klimatyzacji    latem,    procesów    produkcyjnych    w    zakładach przemysłowych,    intensywnego    ruchu    ulicznego    oraz    innych    procesów    komunalnych    oraz    aktywności mieszkańców     miasta.     Emitory     sztucznego     ciepła     dostarczają     równocześnie     do     atmosfery     szereg zanieczyszczeń pyłowych i gazowych.    4.Gatunki   inwazyjne   i   choroby   -   Wprowadzenie   i   umożliwianie   wprowadzania   do   środowiska   gatunków inwazyjnych,   które      pochodzą   z   innych   rejonów   geograficznych   Świata.   Tego   typu   zagrożenie   prowadzi   do zmiany   lokalnego   ekosystemu   wypierając   z   niego   gatunki   rodzime.   Do   gatunków   inwazyjnych   w   Polsce należy   między   innymi   Solidago   virgaurea   L.   czyli   Nawłoć   Pospolita   (fot.).   Roślina   ta   ma   właściwości   trująca   i jest   szkodliwa   dla   bydła.   Gatunki   inwazyjne   są   jednym   z   najpoważniejszych   zagrożeń   bioróżnorodności   a   ich liczba coraz bardziej się zwiększa.     5.Zanieczyszczenie    środowiska    -    na    skutek    wprowadzenia    do    obszarów    środowiska    naturalnego    czyli powietrza,   wody   i   gleby   substancji   stałych,   ciekłych,   gazowych   lub   energii      w   takich   ilościach   i   takim   składzie, że stanowią one zagrożenie dla zdrowia człowieka oraz otaczającej go przyrody ożywionej.     6.Zmiany    w    ekosystemach    czyli    np.    budowa    tam    albo    pożary.    Pożary    środowiskowe,    szczególnie wielkoobszarowe   są   ekstremalnym   przykładem   zagrożenia   dla   bioróżnorodności.   Najczęściej   powodują   one nieodwracalne,   niekorzystne   zmiany   w   ekosystemach.   Głównym   czynnikiem   odpowiedzialnym   za   wszelkie przekształcenia   termiczne   określonego   ekosystemu   jest   energia   w   postaci   ciepła,   która   wydziela   się   w trakcie   spalania   różnego   typu   paliw.   W   przypadku   pożarów   środowiskowych   paliwem   zwykle   jest   żywa   i obumarła   materia   (pnie,   konary,   gałęzie,   liście),   ale   także   humus   glebowy   czy   torf.   Dodatkowym   –   oprócz wysokiej   temperatury   –   niekorzystnym   czynnikiem   oddziaływania   na   środowisko   są   stałe   i   gazowe   produkty spalania będące silnie toksyczne dla środowiska.    7.Zmiany   klimatu   -   Zmiany   klimatyczne   prowadzą   do   zmian   związanych   z   rozmieszczeniem   gatunków, wielkości     populacji,     czasie     trwania     reprodukcji,     migracją     oraz     zwiększeniu     częstotliwości     gradacji szkodników   i   chorób.   Zmiany   klimatu   prowadzą   najczęściej   do   powstania   zmian   mikroklimatycznych   na określonych    obszarach    co    w    konsekwencji    prowadzi    do    rozwoju    organizmów,    które    wcześniej    tam    nie występowały.    Taka    sytuacja    sprzyja    destrukcji    organizmów    rodzimych.    Ponadto    wzrost    temperatury powoduje   topnienie   lodowców,   zanik   pokrywy   śnieżnej,   podniesienie   się   poziomu   mórz   i   pustynnienie terenów.    Ponadto    zmniejsza    się        ilość    opadów    i    okresów    nawodnienia    co    również    oznacza    zmiany    w ekosystemach i zanik istniejących w nich nisz.

 OCHRONA BIORÓŻNORODNOŚCI

"Ochrona    bioróżnorodności    jest    gwarancją    naszej    przyszłości.    Utrata    choćby    jednego    gatunku    jest nieodwracalną stratą, bowiem tracimy bezpowrotnie kombinację genów w nim zawartych."                                           Każdy   gatunek   w   ekosystemie   ma   swój   określony   udział.   Jego   umiejscowienie   jak   i   funkcje odgrywają   w   nim   istotną   rolę.   Stąd   z   każdym   wyginięciem   gatunku   osłabieniu   ulega   ekosystem,   który   tym samym    staje    się    mniej    stabilny.    Dlatego    ochrona    bioróżnorodności    jest    tematem,    który    obecnie    ma kluczowe    znaczenie    zarówno    podczas    międzynarodowych    konwencji    na    rzecz    ochrony    środowiska    jak również   jest   jednym   z   głównych   priorytetów   w   kwestii   planowania   rozwoju   infrastruktury   z   zachowaniem zrównoważonego   użytkowania   zasobów   naturalnych   Świata.   Dotyczy   to   zarówno   ochrony   bioróżnorodności in – situ czyli bezpośrednio w środowisku naturalnym oraz ex – situ poza nim. Ochrona bioróżnorodności in situ koncentruje się wokół działań mających na celu:  - ochrony, odtworzenia i zwiększenia obszarów środowiska, gdzie określony gatunek występuje, - wprowadzeniu gatunku w obszarze, gdzie już wyginął, - wprowadzeniu ograniczenia eksploatacji gatunków ich niszczenia oraz zabijania i połowów.  Natomiast ochrona bioróżnorodności ex situ dotyczy: -   rozmnażanie   gatunków   poza   jego   naturalnym   środowiskiem,   jak   hodowla   w   specjalnych   fermach   lub ogrodach botanicznych i zoologicznych; rozmnażanie przy doborze osobników do krzyżowania o jak najmniejszym spokrewnieniu; konserwowanie    nasion    i    zarodków    roślin    w    niskich    temperaturach,    tak    by    można    było    ich    użyć    do odtworzenia. Na    fotografii    pokazano    przykład    sztucznie utworzonej     biosfery     znajdującej     się     w Genui.     We     wnętrzu     sferycznej     szklanej struktury         odbudowano         część         lasu tropikalnego,   gdzie   znajduje   się   ponad   150 gatunków       organizmów       zwierzęcych       i roślinnych,   takich   jak   ptaki,   motyle,   iguany, żółwie,    ryby,    owady,    duże    paprocie    oraz różnego      rodzaju      rośliny      tropikalne.      A wszystko    to    jest    zamknięte    w    sztucznie utworzonych   i   kontrolowanych   na   bieżąco warunkach    klimatycznych,    identycznych    z tymi       jakie       występują       w       środowisku naturalnym tych organizmów.                                                             Sztuczna   biosfera   została zaprojektowana         przez         genueńskiego architekta   Renzo   Piano   i   otwarta   dla   publiczności   w   2001   roku   podczas   szczytu   G8   w   Genui.   Dziś   wizyta   w sferze    stanowi    integralną    część    drogi    oferowanej    przez    Akwarium    w    Genui,    które    jest    drugim    co    do wielkości w Europie sztucznym ekosystemem morskim utworzonym przez człowieka.                                                          Dzisiejsza   różnorodność   biologiczna   jest   owocem   miliardów   lat   ewolucji,   kształtowanej   przez naturalne    procesy    na    Ziemi.    Tworzy    ona    sieć    życia,    w    której    jesteśmy    integralną    częścią,    i    na    którą całkowicie   jesteśmy   zdani.   Jest   to   połączenie   form   życia   i   ich   wzajemnych   oddziaływań   ze   sobą   oraz   z   resztą środowiska,   które   uczyniło   Ziemię   wyjątkowym   miejscem   bytowania   niezliczonej   liczby   gatunków.   Dlatego ochrona   różnorodności   biologicznej   leży   w   naszym   interesie.   Produkty   pochodzące   z   natury   od   zawsze wspierały   życie   człowieka   na   Ziemi   i   w   dalszym   ciągu   wspierają   liczne   gałęzie   przemysłu   jak:   rolnictwo, przemysł   kosmetyczny   i   farmaceutyczny,   przemysł   papierniczy,   ogrodnictwo,   budownictwo.   Stąd   utrata bioróżnorodności   bądź   znaczne   obniżenie   jego   funkcji   doprowadzić   może   do   destabilizacji   ekosystemów   a co za tym idzie środowiska naturalnego.                                                                         Dla   podkreślenia   jak   ważna   jest   bioróżnorodność   w   środowisku   człowieka,   Zgromadzenie Ogólne    ONZ    rezolucją    z    20    grudnia    2000    roku    ustanowiło,    że    corocznie    22    maja    obchodzony    będzie Międzynarodowy   Dzień   Różnorodności   Biologicznej   (International   Day   for   Biological   Diversity).   Dzień   ten ma   upamiętniać   konferencję   w   Nairobi   (22   maja   1992),   na   której   grupa   robocza   (ang.   Intergovernmental Negotiating    Committee)    UNEP-u    przedstawiła    efekty    pracy    nad    międzynarodową    umową    w    zakresie ochrony bioróżnorodności.
© Lorem ipsum dolor sit Nulla in mollit pariatur in, est ut dolor eu eiusmod lorem 2014
Vue Panoramique
Bioróżnorodność    to    pojęcie    o    wymiarze    wieloznaczeniowym,    które    do    niedawna,    w    literaturze    było określane   poprzez   wiele   różnych   form   definicji   i   funkcjonowało   jako:   „różnorodność   gatunkowa”,   „bogactwo gatunkowe   –   florystyczne”   i   „równomierność   rozmieszczenia   (równoczesność)   gatunków”.   Obecnie   termin ten   został   ujednolicony   jednak   nadal   jest   pojęciem   na   tyle   złożonym   i   uniwersalnym,   że   obejmuje   wiele kwestii związanych z ochroną środowiska w zakresie jego poziomów jak i obszarów występowania.

Czym jest bioróżnorodność?

Najprościej   na   to   pytanie   możemy   odpowiedzieć   w   ten sposób,   że   jest   to   rozmaitość   form   życia   wraz   z   całą   ich zmiennością       na       poziomie       genów,       gatunków       i ekosystemów.     Bioróżnorodność     jest     więc     pojęciem wyrażającym    pełen    dynamizm    żywej,    otaczającej    nas przyrody. Terminu   „różnorodność   biologiczna”   użył   po   raz   pierwszy amerykański   biolog   i   działacz   na   rzecz   ochrony   przyrody Raymond    F.    Dasmann    już    w    latach    sześćdziesiątych ubiegłego     stulecia.     Jednak     dopiero     dwadzieścia     lat później   termin   ten   znalazł   szersze   zastosowanie   zarówno w nauce, jak i polityce. W   roku   1982   Bruce   A.   Wilcox   sformułował   na   potrzeby IUCN   (Międzynarodowej   Unii   Ochrony   Przyrody)   pierwszą definicję   bioróżnorodności,   zgodnie   z   którą   biologiczna różnorodność   jest   to   rozmaitość   form   życia   na   wszystkich poziomach       biologicznych       układów       (tj.       molekuł, organizmów, populacji, gatunków i ekosystemów).

Charakterystyka

poziomów

bioróżnorodności.

Zważywszy,   że   bioróżnorodność jest     terminem     złożonym,     co wynika    z    istoty    definicji,    chcąc dokonać    właściwej    jej    analizy, należy        wziąć        pod        uwagę zarówno      poziomy      organizacji przyrody    jak    również    poziomy bioróżnorodności,                  które dzielimy na:          o                           różnorodność biogeograficzną, o   różnorodność krajobrazową, o                                    różnorodność ekosystemową, o   różnorodność gatunkową, o    różnorodność genetyczną. a.                               Różnorodność biogeograficzna      –      obszarem analizy       tego       poziomu       jest biosfera. W   biosferze   mamy   do   czynienia zarówno      z      funkcjonowaniem cykli                biogeochemicznych napędzanych      poprzez      ruchy skorupy       ziemskiej       wraz       z dostarczanym   doń   strumieniem energii    spoza    Ziemi    jak    i    na skutek        działalności        żywych organizmów.           Różnorodność biogeograficzna   związana   jest   z obecnością      takich      czynników jak:      o               czynniki     klimatyczne: temperatura,                wilgotność, nasłonecznienie, opady; o                  czynniki      geograficzne: szerokość                  geograficzna, wysokość         nad         poziomem morza; o         żyzność   siedliska:   pierwiastki biogenne,    rodzaje    i    własności gleb. b.    Różnorodność    krajobrazowa –          biorąc          pod          uwagę biogeoróżnorodność,            która obejmuje   komponenty   przyrody nieożywionej     to     różnorodność krajobrazowa                      dotyczy ukształtowania    –    urozmaicenia krajobrazów        rozpatrywanego obszaru.        Mamy        tutaj        do czynienia    z    takimi    elementami jak: o                    „Ogół          elementów przyrodniczych,     w     tym     także przekształconych       w       wyniku działalności      człowieka,      a      w szczególności            powierzchnia ziemi,            kopaliny,            wody, powietrze,       krajobraz,       klimat oraz          pozostałe          elementy różnorodności      biologicznej      a także    wzajemne    oddziaływania pomiędzy      tymi      elementami”. (wg      Ustawy      Prawo      Ochrony Środowiska). o    „Krajobraz    wraz    z    tworami przyrody       nieożywionej       oraz naturalnymi    i    przekształconymi siedliskami      przyrodniczymi      z występującymi           na           nich roślinami,          zwierzętami          i grzybami”.       (wg       Ustawy       O Ochronie Przyrody) o       „Walory       krajobrazowe       - wartości   ekologiczne,   estetyczne lub      kulturowe      obszaru      oraz związane    z    nim    rzeźbę    terenu, twory      i      składniki      przyrody, ukształtowane          przez          siły przyrody          lub          działalność człowieka”.       (wg       Ustawy       O Ochronie           Przyrody).           W przytoczonych              definicjach wymienione          są          zarówno elementy                         dotyczące różnorodności    biogeograficznej jak    te,    które    dotyczą    samego krajobrazu,       czyli       terenu       k      r      a      j      o      b      r      a      z      u        z   a   g   o   s   p   o   d   a   r   o   w   a   n   e   g   o   ,     zmienionego   i   ukształtowanego przez         człowieka.         Obecnie niewiele    zostało    już    na    Ziemi fragmentów                   krajobrazu naturalnego    –    niezmienionego lub      w      nieznacznym      stopniu przekształconego                   przez człowieka.    Krajobraz    a    wraz    z nim     cała     naturalna     struktura ciągle      ulega      przebudowie      i transformacji   i   zastępowana   jest obiektami   technicznymi   z   coraz to nowszą infrastrukturą.                                              Jednak     ciągłe antropogeniczne               procesy przebudowy     krajobrazu     mają swoją          negatywną          stronę mianowicie    osłabiają    przepływ materii    i    energii    w    środowisku jak        i        powodują        znaczne zubożenie               różnorodności biologicznej.                 c.                Różnorodność ekosystemowa   -   ekosystem   jest złożony          ze          społeczności organizmów,    ich    środowiska    i wzajemnych    powiązań    między nimi.   Ekosystemy   są   formowane w     wielu     różnych     skalach,     od miejsc    w    skali    mikro    do    całej biosfery.             Las             stanowi ekosystem,    podobnie    jak    pień martwego    drzewa,    rzeka,    staw, góra,   morze   i   cała   planeta.   Stąd pod          względem          wielkości ekosystemy        dzieli        się        na mikroekosystemy                   (pień martwego                          drzewa), mezoekosystemy       (łąka,       las), makroekosystemy    (ocean,    ląd). Te   obszary,   na   których   spotyka się           wiele           ekosystemów posiadają   bogatą   różnorodność biologiczną. d.   Różnorodność   gatunkowa   –   w każdym   ekosystemie   występują określone    gatunki    organizmów, które        w        wyniku        ewolucji zaadoptowały      się      w      nim      i posiadają    indywidualne    cechy. Jednak   aby   tak   się   stało   muszą być       spełnione       odpowiednie warunki        klimatyczne,        które charakteryzują                            się indywidualnymi        parametrami jak      np.      zakres      temperatur, dostępność    żywności    i    światła. Pozwala     to     stworzyć     swoistą niszę      a      zarazem      umożliwić gatunkowi   jego   rozmnażanie   się i      utrzymywać      populację      na właściwym     poziomie.     Gatunki, żyjąc   w   ekosystemie,   wchodzą   w interakcje      z      otaczającym      je środowiskiem.     W     najszerszym pojęciu                      różnorodność gatunkowa                        powinna uwzględniać:                   bogactwo gatunkowe,           równomierność występowania    gatunków    i    ich ekologię. e.    Różnorodność    genetyczna    - każdy   przedstawiciel   dowolnego gatunku    posiada    geny    będące źródłem               jego               cech indywidualnych    -    szczególnych. W   przypadku   ludzi,   na   przykład, znaczna     różnorodność     twarzy odzwierciedla                  specyfikę genetyczną         każdej         osoby. Termin    ten    obejmuje    również różne    populacje    pojedynczego gatunku,   jak   na   przykład   tysiące ras   psów   czy   różnorodną   gamę róż.     Istnieje     również     zjawisko zwane   mutacją.   Objawia   się   ono określonymi   zmianami   w   zapisie kodu       genetycznego.       Zmiany mutagenne                    najczęściej zachodzą          przypadkowo          i prowadzą   do   zmiany   struktury   i funkcjonowania           organizmu. Taka    jednostka    najczęściej    nie jest    w    stanie    prawidłowo    się rozwinąć    bądź    ginie    w    krótkim okresie.    Jednak    istnieją    formy, gdzie    mutacja    taka    powoduje skutki     pozytywne     i     jest     ona zjawiskiem pożądanym.

Zagrożenia dla

bioróżnorodności.

„Bioróżnorodność na

świecie zanika w

zastraszającym tempie.

Kasujemy zawartość

twardego dysku natury,

nie wiedząc, jakie dane

przechowuje.”Stavros

Dimas, Komisarz UE ds.

Środowiska

                                                      Szacuje   się,   że   na Ziemi    żyje    od    10    do    30    mln gatunków.     Według     niektórych źródeł   liczba   ta   może   dochodzić nawet   do   100   mln.   Sądzi   się,   że wiele      gatunków      nie      zostało jeszcze     odkrytych     szczególnie tych            występujących            w nieznanych                             dotąd ekosystemach.                                                    Według   badań, dziennie     znika     z     powierzchni Ziemi    od    15    do    25    gatunków zwierząt    i    roślin.    Rocznie    znika ok.     7000     gatunków     łącznie     z tymi,       których       jeszcze       nie zdążyliśmy    odkryć    ani    opisać. Szacuje    się,    że    w    ciągu    40    lat, licząc    od    1970    do    2010    roku, liczba    zwierząt    kręgowych,    ryb, gadów   i   płazów   zmniejszyła   się o   52%.   Jest   to   średnia   wartość dla     całej     Ziemi.     W     naszych szerokościach        geograficznych liczebność    zwierząt    zmalała    o 36%,     w     strefie     równikowej     o 56%.      Największe      wymieranie występuje            w            Ameryce Południowej.                 Liczebność monitorowanych            gatunków zmalała    tam    o    86%.    Powodem tego   stanu   jest   nagminna,   wręcz rabunkowa     wycinka     drzew     i wypalania     lasów     deszczowych zaś         tereny         poleśne         przekształcane   w   zupełnie   inne niż    pierwotnie    ekosystemy    na przykład w pastwiska.  Dlaczego tak się dzieje?      Pomimo     procesowi     ewolucji, który       towarzyszy       nam       od momentu       powstania       Ziemi przyroda            sama            usiłuje regulować        swoje        istnienie. Jednak    mimo    wszystko    proces zanikania    gatunków    cały    czas trwa   i   jak   widać   coraz   bardziej nabiera        rozpędu.        Jest        to związane   zarówno   z   naturalnym jak           i           coraz           częściej a   n   t   r   o   p   o   g   e   n   i   c   z   n   y   m     oddziaływaniem na środowisko.

Co zatem zagraża

bioróżnorodności?

               Zdaniem               badaczy, bioróżnorodności       zagraża       o wiele         bardziej         działalność człowieka    niż    zmiany    klimatu. Udowodniono         to         poprzez analizę           8688           gatunków zagrożonych      bądź      będących blisko   zagrożenia   wyginięciem   i występujących       w       czerwonej księdze       prowadzonej       przez Międzynarodową   Unię   Ochrony Przyrody      (IUCN).      W      wyniku badań   wyodrębniono   przyczyny wymierania     zwierząt     i     roślin oraz    pogrupowano    je    według gatunków      (wg      „NATURE”      sierpień 2016).    1.   Zagrożeniem   dla   największej liczby   gatunków   jest   nadmierna eksploatacja                 środowiska naturalnego    przez    człowieka    - głównie                 chodzi                 o nieuzasadniony            obszarowo wyrąb      lasów,      ale      także      o polowania         czy         nagminne wydawanie        zgód        na        ich przeprowadzanie   bez   stosownej analizy oraz połowy.    Na   dalszych   miejscach   znalazło się    2.   Rolnictwo   będące   przyczyną eliminacji        siedlisk        licznych gatunków.                    Czynnikami wywołującymi               degradację walorów                przyrodniczych, powodujących               zubożenie różnorodności             biologicznej wskutek   działalności   rolniczej   m.in.:         o                        urbanizacja        i fragmentaryzacja                 terenu powodująca     izolację     populacji dziko żyjących gatunków; o                     osuszanie       mokradeł (torfowisk,      cieków      wodnych, podmokłych    łąk),    połączone    z niszczeniem      naturalnej      szaty roślinnej; o         zmniejszanie   retencji   wodnej dolin     i     przyspieszanie     tempa odpływu                                    wód powierzchniowych,   połączone   z pogłębianiem          koryt          oraz wycinaniem         zadrzewień         i zakrzewień nadrzecznych; o                                 wprowadzenie   monokultur                     gatunków hodowlanych        na        potrzeby intensywnej produkcji rolnej; o            zanieczyszczenia    i    zatrucia gleby       i       wód       na       skutek chemizacji            rolnictwa            i nadmiernego    zużycia    nawozów sztucznych,         herbicydów         i pestycydów; 3.Urbanizacja        -        Nadmierna urbanizacja   i   uprzemysłowienie powodują                              wzrost zanieczyszczeń              powietrza, właściwości                radiacyjnych obszaru            zurbanizowanego, warunków                      termiczno- wilgotnościowych,          cyrkulacji oraz    opadów    atmosferycznych. Ponadto    urbanizacja    ma    duży wpływ   na   emisję   do   atmosfery sztucznego        ciepła        wskutek ogrzewania         domów         zimą, działania       klimatyzacji       latem, procesów       produkcyjnych       w zakładach             przemysłowych, intensywnego    ruchu    ulicznego oraz            innych            procesów komunalnych     oraz     aktywności mieszkańców     miasta.     Emitory sztucznego     ciepła     dostarczają równocześnie       do       atmosfery szereg   zanieczyszczeń   pyłowych i gazowych.    4.Gatunki   inwazyjne   i   choroby   - Wprowadzenie     i     umożliwianie wprowadzania     do     środowiska gatunków      inwazyjnych,      które        pochodzą      z      innych      rejonów geograficznych       Świata.       Tego typu     zagrożenie     prowadzi     do zmiany     lokalnego     ekosystemu wypierając      z      niego      gatunki rodzime.           Do           gatunków inwazyjnych     w     Polsce     należy między          innymi          Solidago virgaurea       L.       czyli       Nawłoć Pospolita    (fot.).    Roślina    ta    ma właściwości       trująca       i       jest szkodliwa     dla     bydła.     Gatunki inwazyjne         są         jednym         z najpoważniejszych          zagrożeń bioróżnorodności     a     ich     liczba coraz bardziej się zwiększa.     5.Zanieczyszczenie    środowiska -    na    skutek    wprowadzenia    do obszarów                      środowiska naturalnego       czyli       powietrza, wody   i   gleby   substancji   stałych, ciekłych,    gazowych    lub    energii      w      takich      ilościach      i      takim składzie,       że       stanowią       one zagrożenie           dla           zdrowia człowieka    oraz    otaczającej    go przyrody ożywionej.    6.Zmiany   w   ekosystemach   czyli np.    budowa    tam    albo    pożary. Pożary                     środowiskowe, szczególnie   wielkoobszarowe   ekstremalnym             przykładem zagrożenia                                   dla bioróżnorodności.       Najczęściej powodują     one     nieodwracalne, niekorzystne           zmiany           w ekosystemach.                Głównym czynnikiem   odpowiedzialnym   za wszelkie                 przekształcenia termiczne                    określonego ekosystemu      jest      energia      w postaci   ciepła,   która   wydziela   się w   trakcie   spalania   różnego   typu paliw.     W     przypadku     pożarów środowiskowych               paliwem zwykle     jest     żywa     i     obumarła materia    (pnie,    konary,    gałęzie, liście),   ale   także   humus   glebowy czy   torf.   Dodatkowym   –   oprócz wysokiej           temperatury           niekorzystnym             czynnikiem oddziaływania   na   środowisko   stałe        i        gazowe        produkty spalania   będące   silnie   toksyczne dla środowiska.      7.Zmiany     klimatu     -     Zmiany klimatyczne   prowadzą   do   zmian związanych    z    rozmieszczeniem gatunków,     wielkości     populacji, czasie        trwania        reprodukcji, migracją        oraz        zwiększeniu częstotliwości                     gradacji szkodników     i     chorób.     Zmiany klimatu   prowadzą   najczęściej   do powstania                              zmian mikroklimatycznych                   na określonych     obszarach     co     w konsekwencji        prowadzi        do rozwoju       organizmów,       które wcześniej   tam   nie   występowały. Taka   sytuacja   sprzyja   destrukcji organizmów                  rodzimych. Ponadto      wzrost      temperatury powoduje    topnienie    lodowców, zanik          pokrywy          śnieżnej, podniesienie   się   poziomu   mórz   i pustynnienie   terenów.   Ponadto zmniejsza    się        ilość    opadów    i okresów         nawodnienia         co również      oznacza      zmiany      w ekosystemach             i             zanik istniejących w nich nisz.

 OCHRONA

BIORÓŻNORODNOŚ

CI

"Ochrona   bioróżnorodności   jest gwarancją      naszej      przyszłości. Utrata   choćby   jednego   gatunku jest         nieodwracalną         stratą, bowiem    tracimy    bezpowrotnie kombinację       genów       w       nim zawartych."                                           Każdy   gatunek   w ekosystemie   ma   swój   określony udział.   Jego   umiejscowienie   jak   i funkcje   odgrywają   w   nim   istotną rolę.   Stąd   z   każdym   wyginięciem gatunku         osłabieniu         ulega ekosystem,    który    tym    samym staje   się   mniej   stabilny.   Dlatego ochrona    bioróżnorodności    jest tematem,     który     obecnie     ma kluczowe      znaczenie      zarówno podczas          międzynarodowych konwencji     na     rzecz     ochrony środowiska      jak      również      jest jednym   z   głównych   priorytetów w    kwestii    planowania    rozwoju infrastruktury     z     zachowaniem zrównoważonego      użytkowania zasobów      naturalnych      Świata. Dotyczy     to     zarówno     ochrony bioróżnorodności   in   –   situ   czyli bezpośrednio       w       środowisku naturalnym   oraz   ex   –   situ   poza nim. Ochrona     bioróżnorodności     in situ      koncentruje      się      wokół działań mających na celu:       -      ochrony,      odtworzenia      i zwiększenia                     obszarów środowiska,      gdzie      określony gatunek występuje, -      wprowadzeniu      gatunku      w obszarze, gdzie już wyginął, -     wprowadzeniu     ograniczenia eksploatacji         gatunków         ich niszczenia       oraz       zabijania       i połowów.               Natomiast              ochrona bioróżnorodności         ex         situ dotyczy: -    rozmnażanie    gatunków    poza jego   naturalnym   środowiskiem, jak      hodowla      w      specjalnych fermach            lub            ogrodach botanicznych i zoologicznych; rozmnażanie        przy        doborze osobników   do   krzyżowania   o   jak najmniejszym spokrewnieniu; konserwowanie          nasion          i zarodków       roślin       w       niskich temperaturach,    tak    by    można było ich użyć do odtworzenia. Na   fotografii   pokazano   przykład sztucznie     utworzonej     biosfery znajdującej     się     w     Genui.     We wnętrzu       sferycznej       szklanej struktury      odbudowano      część lasu          tropikalnego,          gdzie znajduje        się        ponad        150 gatunków                    organizmów zwierzęcych   i   roślinnych,   takich jak   ptaki,   motyle,   iguany,   żółwie, ryby,   owady,   duże   paprocie   oraz różnego           rodzaju           rośliny tropikalne.    A    wszystko    to    jest zamknięte           w           sztucznie utworzonych    i    kontrolowanych na            bieżąco            warunkach klimatycznych,     identycznych     z tymi        jakie        występują        w środowisku      naturalnym      tych organizmów.                                                             Sztuczna   biosfera została     zaprojektowana     przez genueńskiego    architekta    Renzo Piano   i   otwarta   dla   publiczności w   2001   roku   podczas   szczytu   G8 w    Genui.    Dziś    wizyta    w    sferze stanowi    integralną    część    drogi oferowanej    przez    Akwarium    w Genui,   które   jest   drugim   co   do wielkości    w    Europie    sztucznym ekosystemem                   morskim utworzonym przez człowieka.                                                                             Dzisiejsza różnorodność     biologiczna     jest owocem   miliardów   lat   ewolucji, kształtowanej     przez     naturalne procesy    na    Ziemi.    Tworzy    ona sieć     życia,     w     której     jesteśmy integralną    częścią,    i    na    którą całkowicie    jesteśmy    zdani.    Jest to    połączenie    form    życia    i    ich wzajemnych      oddziaływań      ze sobą   oraz   z   resztą   środowiska, które            uczyniło            Ziemię wyjątkowym                    miejscem bytowania      niezliczonej      liczby gatunków.       Dlatego       ochrona różnorodności    biologicznej    leży w    naszym    interesie.    Produkty pochodzące   z   natury   od   zawsze wspierały     życie     człowieka     na Ziemi       i       w       dalszym       ciągu wspierają           liczne           gałęzie przemysłu         jak:         rolnictwo, przemysł          kosmetyczny          i farmaceutyczny,              przemysł papierniczy,               ogrodnictwo, budownictwo.        Stąd        utrata bioróżnorodności   bądź   znaczne obniżenie            jego            funkcji doprowadzić            może            do destabilizacji   ekosystemów   a   co za        tym        idzie        środowiska naturalnego.                                                                         Dla   podkreślenia jak   ważna   jest   bioróżnorodność w          środowisku          człowieka, Zgromadzenie       Ogólne       ONZ rezolucją     z     20     grudnia     2000 roku    ustanowiło,    że    corocznie 22     maja     obchodzony     będzie Międzynarodowy                   Dzień Różnorodności           Biologicznej (International   Day   for   Biological Diversity).        Dzień        ten        ma upamiętniać       konferencję       w Nairobi     (22     maja     1992),     na której      grupa      robocza      (ang. Intergovernmental     Negotiating Committee)                         UNEP-u przedstawiła    efekty    pracy    nad międzynarodową       umową       w zakresie                              ochrony bioróżnorodności.

Officia lorem elit

eiusmod ut ut non

Et deserunt aute incididunt id cillum id cillum. Ad, sint veniam nisi elit exercitation. Dolore ad amet dolore! Elit, aliquip ullamco eiusmod ex? Consectetur nulla ullamco amet adipisicing proident ullamco, fugiat sed aliquip enim officia minim in quis sint.
“Labore in, aute occaecat reprehenderit. Excepteur nulla magna. Ea deserunt sunt adipisicing et irure voluptate aute. Est eu dolor excepteur culpa magna do deserunt consequat nisi tempor, anim est.” William Camelot
Quis in dolor exercitation culpa qui culpa enim sit
© GreenWorld 2021
BIORÓZNORODNOŚĆ
Bioróżnorodność        to        pojęcie        o        wymiarze wieloznaczeniowym,       które       do       niedawna,       w literaturze    było    określane    poprzez    wiele    różnych form   definicji   i   funkcjonowało   jako:   „różnorodność gatunkowa”,   „bogactwo   gatunkowe   –   florystyczne”   i „równomierność     rozmieszczenia     (równoczesność) gatunków”.   Obecnie   termin   ten   został   ujednolicony jednak    nadal    jest    pojęciem    na    tyle    złożonym    i uniwersalnym,   że   obejmuje   wiele   kwestii   związanych z   ochroną   środowiska   w   zakresie   jego   poziomów   jak i obszarów występowania.

Czym jest

bioróżnorodność?

Najprościej        na        to        pytanie        możemy odpowiedzieć     w     ten     sposób,     że     jest     to rozmaitość     form     życia     wraz     z     całą     ich zmiennością   na   poziomie   genów,   gatunków   i ekosystemów.      Bioróżnorodność      jest      więc pojęciem   wyrażającym   pełen   dynamizm   żywej, otaczającej nas przyrody. Terminu    „różnorodność    biologiczna”    użył    po raz   pierwszy   amerykański   biolog   i   działacz   na rzecz   ochrony   przyrody   Raymond   F.   Dasmann już      w      latach      sześćdziesiątych      ubiegłego stulecia.      Jednak      dopiero      dwadzieścia      lat później        termin        ten        znalazł        szersze zastosowanie zarówno w nauce, jak i polityce. W   roku   1982   Bruce   A.   Wilcox   sformułował   na potrzeby        IUCN        (Międzynarodowej        Unii Ochrony        Przyrody)        pierwszą        definicję bioróżnorodności,   zgodnie   z   którą   biologiczna różnorodność   jest   to   rozmaitość   form   życia   na wszystkich   poziomach   biologicznych   układów (tj.   molekuł,   organizmów,   populacji,   gatunków i ekosystemów).

Charakterystyka poziomów bioróżnorodności.

Zważywszy,   że   bioróżnorodność   jest   terminem   złożonym,   co   wynika   z   istoty definicji,   chcąc   dokonać   właściwej   jej   analizy,   należy   wziąć   pod   uwagę   zarówno poziomy    organizacji    przyrody    jak    również    poziomy    bioróżnorodności,    które dzielimy na:  o   różnorodność biogeograficzną, o   różnorodność krajobrazową, o   różnorodność ekosystemową, o   różnorodność gatunkową, o    różnorodność genetyczną. a.    Różnorodność    biogeograficzna    –    obszarem    analizy    tego    poziomu    jest biosfera. W     biosferze     mamy     do     czynienia     zarówno     z     funkcjonowaniem     cykli biogeochemicznych    napędzanych    poprzez    ruchy    skorupy    ziemskiej    wraz    z dostarczanym   doń   strumieniem   energii   spoza   Ziemi   jak   i   na   skutek   działalności żywych      organizmów.      Różnorodność      biogeograficzna      związana      jest      z obecnością takich czynników jak:  o   czynniki klimatyczne: temperatura, wilgotność, nasłonecznienie, opady; o         czynniki   geograficzne:   szerokość   geograficzna,   wysokość   nad   poziomem morza; o   żyzność siedliska: pierwiastki biogenne, rodzaje i własności gleb. b.   Różnorodność   krajobrazowa   –   biorąc   pod   uwagę   biogeoróżnorodność,   która obejmuje   komponenty   przyrody   nieożywionej   to   różnorodność   krajobrazowa dotyczy   ukształtowania   –   urozmaicenia   krajobrazów   rozpatrywanego   obszaru. Mamy tutaj do czynienia z takimi elementami jak: o      „Ogół   elementów   przyrodniczych,   w   tym   także   przekształconych   w   wyniku działalności   człowieka,   a   w   szczególności   powierzchnia   ziemi,   kopaliny,   wody, powietrze,      krajobraz,      klimat      oraz      pozostałe      elementy      różnorodności biologicznej   a   także   wzajemne   oddziaływania   pomiędzy   tymi   elementami”.   (wg Ustawy Prawo Ochrony Środowiska). o    „Krajobraz    wraz    z    tworami    przyrody    nieożywionej    oraz    naturalnymi    i przekształconymi     siedliskami     przyrodniczymi     z     występującymi     na     nich roślinami, zwierzętami i grzybami”. (wg Ustawy O Ochronie Przyrody) o    „Walory    krajobrazowe    -    wartości    ekologiczne,    estetyczne    lub    kulturowe obszaru    oraz    związane    z    nim    rzeźbę    terenu,    twory    i    składniki    przyrody, ukształtowane   przez   siły   przyrody   lub   działalność   człowieka”.   (wg   Ustawy   O Ochronie    Przyrody).    W    przytoczonych    definicjach    wymienione    są    zarówno elementy    dotyczące    różnorodności    biogeograficznej    jak    te,    które    dotyczą samego      krajobrazu,      czyli      terenu      –      krajobrazu      zagospodarowanego, zmienionego   i   ukształtowanego   przez   człowieka.   Obecnie   niewiele   zostało   już na     Ziemi     fragmentów     krajobrazu     naturalnego     –     niezmienionego     lub     w nieznacznym   stopniu   przekształconego   przez   człowieka.   Krajobraz   a   wraz   z nim    cała    naturalna    struktura    ciągle    ulega    przebudowie    i    transformacji    i zastępowana jest obiektami technicznymi z coraz to nowszą infrastrukturą.                            Jednak   ciągłe   antropogeniczne   procesy   przebudowy   krajobrazu   mają swoją    negatywną    stronę    mianowicie    osłabiają    przepływ    materii    i    energii    w środowisku jak i powodują znaczne zubożenie różnorodności biologicznej.     c.    Różnorodność    ekosystemowa    -    ekosystem    jest    złożony    ze    społeczności organizmów,   ich   środowiska   i   wzajemnych   powiązań   między   nimi.   Ekosystemy są    formowane    w    wielu    różnych    skalach,    od    miejsc    w    skali    mikro    do    całej biosfery.   Las   stanowi   ekosystem,   podobnie   jak   pień   martwego   drzewa,   rzeka, staw,   góra,   morze   i   cała   planeta.   Stąd   pod   względem   wielkości   ekosystemy dzieli   się   na   mikroekosystemy   (pień   martwego   drzewa),   mezoekosystemy   (łąka, las),   makroekosystemy   (ocean,   ląd).   Te   obszary,   na   których   spotyka   się   wiele ekosystemów posiadają bogatą różnorodność biologiczną. d.   Różnorodność   gatunkowa   –   w   każdym   ekosystemie   występują   określone gatunki    organizmów,    które    w    wyniku    ewolucji    zaadoptowały    się    w    nim    i posiadają   indywidualne   cechy.   Jednak   aby   tak   się   stało   muszą   być   spełnione odpowiednie    warunki    klimatyczne,    które    charakteryzują    się    indywidualnymi parametrami    jak    np.    zakres    temperatur,    dostępność    żywności    i    światła. Pozwala    to    stworzyć    swoistą    niszę    a    zarazem    umożliwić    gatunkowi    jego rozmnażanie    się    i    utrzymywać    populację    na    właściwym    poziomie.    Gatunki, żyjąc   w   ekosystemie,   wchodzą   w   interakcje   z   otaczającym   je   środowiskiem.   W najszerszym      pojęciu      różnorodność      gatunkowa      powinna      uwzględniać: bogactwo gatunkowe, równomierność występowania gatunków i ich ekologię. e.    Różnorodność    genetyczna    -    każdy    przedstawiciel    dowolnego    gatunku posiada   geny   będące   źródłem   jego   cech   indywidualnych   -   szczególnych.   W przypadku    ludzi,    na    przykład,    znaczna    różnorodność    twarzy    odzwierciedla specyfikę    genetyczną    każdej    osoby.    Termin    ten    obejmuje    również    różne populacje    pojedynczego    gatunku,    jak    na    przykład    tysiące    ras    psów    czy różnorodną   gamę   róż.   Istnieje   również   zjawisko   zwane   mutacją.   Objawia   się ono   określonymi   zmianami   w   zapisie   kodu   genetycznego.   Zmiany   mutagenne najczęściej     zachodzą     przypadkowo     i     prowadzą     do     zmiany     struktury     i funkcjonowania    organizmu.    Taka    jednostka    najczęściej    nie    jest    w    stanie prawidłowo   się   rozwinąć   bądź   ginie   w   krótkim   okresie.   Jednak   istnieją   formy, gdzie     mutacja     taka     powoduje     skutki     pozytywne     i     jest     ona     zjawiskiem pożądanym.

Zagrożenia dla bioróżnorodności.

„Bioróżnorodność na świecie zanika w zastraszającym tempie.

Kasujemy zawartość twardego dysku natury, nie wiedząc, jakie

dane przechowuje.”Stavros Dimas, Komisarz UE ds. Środowiska

                                                      Szacuje   się,   że   na   Ziemi   żyje   od   10   do   30   mln   gatunków.   Według niektórych   źródeł   liczba   ta   może   dochodzić   nawet   do   100   mln.   Sądzi   się,   że wiele   gatunków   nie   zostało   jeszcze   odkrytych   szczególnie   tych   występujących w nieznanych dotąd ekosystemach.                                                    Według   badań,   dziennie   znika   z   powierzchni   Ziemi   od   15   do   25 gatunków   zwierząt   i   roślin.   Rocznie   znika   ok.   7000   gatunków   łącznie   z   tymi, których   jeszcze   nie   zdążyliśmy   odkryć   ani   opisać.   Szacuje   się,   że   w   ciągu   40   lat, licząc   od   1970   do   2010   roku,   liczba   zwierząt   kręgowych,   ryb,   gadów   i   płazów zmniejszyła    się    o    52%.    Jest    to    średnia    wartość    dla    całej    Ziemi.    W    naszych szerokościach    geograficznych    liczebność    zwierząt    zmalała    o    36%,    w    strefie równikowej   o   56%.   Największe   wymieranie   występuje   w   Ameryce   Południowej. Liczebność   monitorowanych   gatunków   zmalała   tam   o   86%.   Powodem   tego stanu    jest    nagminna,    wręcz    rabunkowa    wycinka    drzew    i    wypalania    lasów deszczowych    zaś    tereny    poleśne    są    przekształcane    w    zupełnie    inne    niż pierwotnie ekosystemy na przykład w pastwiska.  Dlaczego tak się dzieje?    Pomimo   procesowi   ewolucji,   który   towarzyszy   nam   od   momentu   powstania Ziemi   przyroda   sama   usiłuje   regulować   swoje   istnienie.   Jednak   mimo   wszystko proces   zanikania   gatunków   cały   czas   trwa   i   jak   widać   coraz   bardziej   nabiera rozpędu.     Jest     to     związane     zarówno     z     naturalnym     jak     i     coraz     częściej antropogenicznym oddziaływaniem na środowisko.

Co zatem zagraża bioróżnorodności?

    Zdaniem    badaczy,    bioróżnorodności    zagraża    o    wiele    bardziej    działalność człowieka   niż   zmiany   klimatu.   Udowodniono   to   poprzez   analizę   8688   gatunków zagrożonych   bądź   będących   blisko   zagrożenia   wyginięciem   i   występujących   w czerwonej     księdze     prowadzonej     przez     Międzynarodową     Unię     Ochrony Przyrody    (IUCN).    W    wyniku    badań    wyodrębniono    przyczyny    wymierania zwierząt    i    roślin    oraz    pogrupowano    je    według    gatunków    (wg    „NATURE”    sierpień 2016).    1.   Zagrożeniem   dla   największej   liczby   gatunków   jest   nadmierna   eksploatacja środowiska   naturalnego   przez   człowieka   -   głównie   chodzi   o   nieuzasadniony obszarowo   wyrąb   lasów,   ale   także   o   polowania   czy   nagminne   wydawanie   zgód na ich przeprowadzanie bez stosownej analizy oraz połowy.  Na dalszych miejscach znalazło się      2.     Rolnictwo     będące     przyczyną     eliminacji     siedlisk     licznych     gatunków. Czynnikami   wywołującymi   degradację   walorów   przyrodniczych,   powodujących zubożenie różnorodności biologicznej wskutek działalności rolniczej są m.in.:    o         urbanizacja   i   fragmentaryzacja   terenu   powodująca   izolację   populacji   dziko żyjących gatunków; o            osuszanie    mokradeł    (torfowisk,    cieków    wodnych,    podmokłych    łąk), połączone z niszczeniem naturalnej szaty roślinnej; o         zmniejszanie   retencji   wodnej   dolin   i   przyspieszanie   tempa   odpływu   wód powierzchniowych,      połączone      z      pogłębianiem      koryt      oraz      wycinaniem zadrzewień i zakrzewień nadrzecznych; o                  wprowadzenie      wielkopowierzchniowych      monokultur      gatunków hodowlanych na potrzeby intensywnej produkcji rolnej; o         zanieczyszczenia   i   zatrucia   gleby   i   wód   na   skutek   chemizacji   rolnictwa   i nadmiernego zużycia nawozów sztucznych, herbicydów i pestycydów; 3.Urbanizacja   -   Nadmierna   urbanizacja   i   uprzemysłowienie   powodują   wzrost zanieczyszczeń   powietrza,   właściwości   radiacyjnych   obszaru   zurbanizowanego, warunków         termiczno-wilgotnościowych,         cyrkulacji         oraz         opadów atmosferycznych.   Ponadto   urbanizacja   ma   duży   wpływ   na   emisję   do   atmosfery sztucznego    ciepła    wskutek    ogrzewania    domów    zimą,    działania    klimatyzacji latem,    procesów    produkcyjnych    w    zakładach    przemysłowych,    intensywnego ruchu     ulicznego     oraz     innych     procesów     komunalnych     oraz     aktywności mieszkańców   miasta.   Emitory   sztucznego   ciepła   dostarczają   równocześnie   do atmosfery szereg zanieczyszczeń pyłowych i gazowych.    4.Gatunki   inwazyjne   i   choroby   -   Wprowadzenie   i   umożliwianie   wprowadzania do    środowiska    gatunków    inwazyjnych,    które        pochodzą    z    innych    rejonów geograficznych   Świata.   Tego   typu   zagrożenie   prowadzi   do   zmiany   lokalnego ekosystemu   wypierając   z   niego   gatunki   rodzime.   Do   gatunków   inwazyjnych   w Polsce   należy   między   innymi   Solidago   virgaurea   L.   czyli   Nawłoć   Pospolita   (fot.). Roślina   ta   ma   właściwości   trująca   i   jest   szkodliwa   dla   bydła.   Gatunki   inwazyjne są   jednym   z   najpoważniejszych   zagrożeń   bioróżnorodności   a   ich   liczba   coraz bardziej się zwiększa.     5.Zanieczyszczenie    środowiska    -    na    skutek    wprowadzenia    do    obszarów środowiska    naturalnego    czyli    powietrza,    wody    i    gleby    substancji    stałych, ciekłych,   gazowych   lub   energii      w   takich   ilościach   i   takim   składzie,   że   stanowią one zagrożenie dla zdrowia człowieka oraz otaczającej go przyrody ożywionej.     6.Zmiany    w    ekosystemach    czyli    np.    budowa    tam    albo    pożary.    Pożary środowiskowe,    szczególnie    wielkoobszarowe    są    ekstremalnym    przykładem zagrożenia    dla    bioróżnorodności.    Najczęściej    powodują    one    nieodwracalne, niekorzystne   zmiany   w   ekosystemach.   Głównym   czynnikiem   odpowiedzialnym za   wszelkie   przekształcenia   termiczne   określonego   ekosystemu   jest   energia   w postaci   ciepła,   która   wydziela   się   w   trakcie   spalania   różnego   typu   paliw.   W przypadku    pożarów    środowiskowych    paliwem    zwykle    jest    żywa    i    obumarła materia    (pnie,    konary,    gałęzie,    liście),    ale    także    humus    glebowy    czy    torf. Dodatkowym    –    oprócz    wysokiej    temperatury    –    niekorzystnym    czynnikiem oddziaływania   na   środowisko   są   stałe   i   gazowe   produkty   spalania   będące   silnie toksyczne dla środowiska.     7.Zmiany    klimatu    -    Zmiany    klimatyczne    prowadzą    do    zmian    związanych    z rozmieszczeniem    gatunków,    wielkości    populacji,    czasie    trwania    reprodukcji, migracją   oraz   zwiększeniu   częstotliwości   gradacji   szkodników   i   chorób.   Zmiany klimatu    prowadzą    najczęściej    do    powstania    zmian    mikroklimatycznych    na określonych   obszarach   co   w   konsekwencji   prowadzi   do   rozwoju   organizmów, które     wcześniej     tam     nie     występowały.     Taka     sytuacja     sprzyja     destrukcji organizmów    rodzimych.    Ponadto    wzrost    temperatury    powoduje    topnienie lodowców,     zanik     pokrywy     śnieżnej,     podniesienie     się     poziomu     mórz     i pustynnienie    terenów.    Ponadto    zmniejsza    się        ilość    opadów    i    okresów nawodnienia   co   również   oznacza   zmiany   w   ekosystemach   i   zanik   istniejących   w nich nisz.

 OCHRONA BIORÓŻNORODNOŚCI

"Ochrona   bioróżnorodności   jest   gwarancją   naszej   przyszłości.   Utrata   choćby jednego    gatunku    jest    nieodwracalną    stratą,    bowiem    tracimy    bezpowrotnie kombinację genów w nim zawartych."                                           Każdy   gatunek   w   ekosystemie   ma   swój   określony   udział.   Jego umiejscowienie   jak   i   funkcje   odgrywają   w   nim   istotną   rolę.   Stąd   z   każdym wyginięciem   gatunku   osłabieniu   ulega   ekosystem,   który   tym   samym   staje   się mniej   stabilny.   Dlatego   ochrona   bioróżnorodności   jest   tematem,   który   obecnie ma   kluczowe   znaczenie   zarówno   podczas   międzynarodowych   konwencji   na rzecz   ochrony   środowiska   jak   również   jest   jednym   z   głównych   priorytetów   w kwestii   planowania   rozwoju   infrastruktury   z   zachowaniem   zrównoważonego użytkowania     zasobów     naturalnych     Świata.     Dotyczy     to     zarówno     ochrony bioróżnorodności   in   –   situ   czyli   bezpośrednio   w   środowisku   naturalnym   oraz ex – situ poza nim. Ochrona   bioróżnorodności   in   situ   koncentruje   się   wokół   działań   mających   na celu:    -   ochrony,   odtworzenia   i   zwiększenia   obszarów   środowiska,   gdzie   określony gatunek występuje, - wprowadzeniu gatunku w obszarze, gdzie już wyginął, -     wprowadzeniu     ograniczenia     eksploatacji     gatunków     ich     niszczenia     oraz zabijania i połowów.  Natomiast ochrona bioróżnorodności ex situ dotyczy: -   rozmnażanie   gatunków   poza   jego   naturalnym   środowiskiem,   jak   hodowla   w specjalnych fermach lub ogrodach botanicznych i zoologicznych; rozmnażanie    przy    doborze    osobników    do    krzyżowania    o    jak    najmniejszym spokrewnieniu; konserwowanie    nasion    i    zarodków    roślin    w    niskich    temperaturach,    tak    by można było ich użyć do odtworzenia. Na   fotografii   pokazano   przykład   sztucznie   utworzonej   biosfery   znajdującej   się w   Genui.   We   wnętrzu   sferycznej   szklanej   struktury   odbudowano   część   lasu tropikalnego,   gdzie   znajduje   się   ponad   150   gatunków   organizmów   zwierzęcych i   roślinnych,   takich   jak   ptaki,   motyle,   iguany,   żółwie,   ryby,   owady,   duże   paprocie oraz    różnego    rodzaju    rośliny    tropikalne.    A    wszystko    to    jest    zamknięte    w sztucznie   utworzonych   i   kontrolowanych   na   bieżąco   warunkach   klimatycznych, identycznych     z     tymi     jakie     występują     w     środowisku     naturalnym     tych organizmów.                                                             Sztuczna   biosfera   została   zaprojektowana   przez   genueńskiego architekta   Renzo   Piano   i   otwarta   dla   publiczności   w   2001   roku   podczas   szczytu G8   w   Genui.   Dziś   wizyta   w   sferze   stanowi   integralną   część   drogi   oferowanej przez    Akwarium    w    Genui,    które    jest    drugim    co    do    wielkości    w    Europie sztucznym ekosystemem morskim utworzonym przez człowieka.                                                          Dzisiejsza   różnorodność   biologiczna   jest   owocem   miliardów   lat ewolucji,    kształtowanej    przez    naturalne    procesy    na    Ziemi.    Tworzy    ona    sieć życia,   w   której   jesteśmy   integralną   częścią,   i   na   którą   całkowicie   jesteśmy   zdani. Jest   to   połączenie   form   życia   i   ich   wzajemnych   oddziaływań   ze   sobą   oraz   z resztą    środowiska,    które    uczyniło    Ziemię    wyjątkowym    miejscem    bytowania niezliczonej   liczby   gatunków.   Dlatego   ochrona   różnorodności   biologicznej   leży w   naszym   interesie.   Produkty   pochodzące   z   natury   od   zawsze   wspierały   życie człowieka   na   Ziemi   i   w   dalszym   ciągu   wspierają   liczne   gałęzie   przemysłu   jak: rolnictwo,    przemysł    kosmetyczny    i    farmaceutyczny,    przemysł    papierniczy, ogrodnictwo,     budownictwo.     Stąd     utrata     bioróżnorodności     bądź     znaczne obniżenie   jego   funkcji   doprowadzić   może   do   destabilizacji   ekosystemów   a   co za tym idzie środowiska naturalnego.                                                                         Dla   podkreślenia   jak   ważna   jest   bioróżnorodność   w   środowisku człowieka,    Zgromadzenie    Ogólne    ONZ    rezolucją    z    20    grudnia    2000    roku ustanowiło,   że   corocznie   22   maja   obchodzony   będzie   Międzynarodowy   Dzień Różnorodności   Biologicznej   (International   Day   for   Biological   Diversity).   Dzień ten   ma   upamiętniać   konferencję   w   Nairobi   (22   maja   1992),   na   której   grupa robocza   (ang.   Intergovernmental   Negotiating   Committee)   UNEP-u   przedstawiła efekty       pracy       nad       międzynarodową       umową       w       zakresie       ochrony bioróżnorodności.
„Różnorodność biologiczną musimy chronić po to, aby z niej w zrównoważony  sposób korzystać obecnie oraz w przyszłości…” „Szczyt Ziemi” - Rio de Janeiro- 1992